KPSS Paragraf Sorularında Mantık Hataları Nasıl Fark Edilir?
KPSS paragraf sorularında bir metnin ana düşüncesini bulmak kadar, yazarın o düşünceye nasıl ulaştığını görmek de önemlidir. Bir iddia örneklerle destekleniyor mu? Verilen sonuç, metindeki bilgilerden gerçekten çıkarılabiliyor mu? Bu sorular özellikle çıkarım ve düşünce akışı sorularında seçenekleri değerlendirmeyi kolaylaştırır.
İddia, Gerekçe ve Sonucu Ayırın
Önce yazarın ne söylediğini, sonra bu görüşü hangi bilgiyle desteklediğini belirleyin. “Çünkü” çoğu zaman gerekçeyi, “bu nedenle” ve “dolayısıyla” sonucu işaret eder. Ancak bir bağlacın bulunması, sonucun otomatik olarak doğru olduğu anlamına gelmez.
“Bu yıl çözdüğüm üç denemede paragraf soruları uzundu. Demek ki KPSS'deki bütün paragraf soruları uzun olacak.”
Burada üç denemeye ilişkin gözlem, sınavdaki bütün sorular hakkında kesin bir yargıya dönüştürülüyor. Örnekler iddiayı desteklemek için yeterli değil. Paragraf sorusunda “bütün” gibi kapsamı büyüten ifadeleri metnin gerçekten karşılayıp karşılamadığını kontrol edin.
Sık Görülen Akıl Yürütme Hataları
Aşırı genelleme
Az sayıda örnekten herkes veya her durum için geçerli bir sonuç çıkarmaktır. “İki aday bu yöntemle başarılı oldu; öyleyse herkes bu yöntemle başarılı olur” cümlesinde sonuç, eldeki kanıttan daha geniştir.
Yanlış neden-sonuç ilişkisi
İki olayın art arda gerçekleşmesi, ilkinin ikinciye neden olduğunu tek başına kanıtlamaz. “Yeni bir kalem aldım, deneme netim yükseldi; artışın nedeni kalemdir” yargısında çalışma süresi veya soruların zorluğu gibi başka etkenler göz ardı edilmiştir.
Görüşü söyleyen kişiye odaklanma
Bir düşüncenin dayanağını incelemek yerine onu söyleyen kişinin özelliklerine saldırmak, iddiayı çürütmez. Paragrafın savunduğu görüş ile o görüşü dile getiren kişiye yöneltilen yorumları ayrı değerlendirin.
Seçenekleri Metnin Kanıtıyla Karşılaştırın
Bir seçenekte “her zaman”, “kesinlikle” veya “yalnızca” yazıyorsa paragraftaki ifadenin de aynı kesinlikte olup olmadığına bakın. Metin “bazı öğrenciler” diyorsa “tüm öğrenciler” seçeneği kapsamı değiştirir. Kendi bilginizle makul bulduğunuz bir sonuç bile metinde desteklenmiyorsa doğru cevap olmayabilir.
- Paragrafın temel iddiasını bir cümleyle yazın.
- İddiayı destekleyen örnek ve gerekçeleri işaretleyin.
- Sonucun bu gerekçelerden çıkıp çıkmadığını sorun.
- Her seçeneğin kapsamını metindeki ifadelerle karşılaştırın.
Ek Okuma ve Çalışma Önerisi
Mantık hatalarının farklı örneklerini görmek için Rhetoric Audit blogundaki mantık hataları ve ikna teknikleri yazılarını inceleyebilirsiniz. Bu örnekleri okurken iddia, kanıt ve sonuç arasındaki boşluğu kendi cümlelerinizle açıklamaya çalışın. Bu, KPSS'ye özgü bir soru bankasının yerini tutmaz; paragraf metinlerini eleştirel okumak için ek alıştırma sağlar.
Ardından birkaç paragraf sorusu çözerek aynı yöntemi uygulayın. Yanlışlarınızın iddiayı kaçırmaktan mı, kapsamı genişletmekten mi, yoksa metinde olmayan bir neden eklemekten mi kaynaklandığını not edin. Çalışmanızın netlerinize yansımasını KPSS Net Hesaplama aracıyla takip edebilirsiniz.